Menu


Bağlantılar

Halk

Sayfa 1


Erzurum'da Türk Müziği Çalışmaları

M.Zeki KURNUÇ
Müzikolog

           09.12.1954  Tarihinde kurulan ve elli dört yıldır  Erzurum'daki Türk müziği  çalışmalarına çok büyük katkıları olan" Erzurum Halk Oyunları  ve Halk Türküleri Derneği" TRT Kurumunun bugün Ankara,İstanbul ve İzmir radyolarında görev yapan Erzurumlu Türk Halk Müziği ve Türk Sanat Müziği ses ve saz sanatçılarının yetişmelerini sağlamıştır…Ayrıca; Erzurum Atatürk Üniversitesi ile diğer üniversite ve konservatuarlara öğrenci yetiştirmiş,sonradan mezun olan bu öğrenciler yurdumuzun çeşitli yörelerinde Müzik öğretmeni,öğretim görevlisi olarak görev almışlardır…Derneğin ilk kuruluşundan ölüm tarihi olan 02.3.2006 ya kadar  dernek yönetim kurulunun her kademesinde görev alan merhum Sebahattin BULUT,derneğin  öğretim ve eğitim yuvası olma özelliğini daima muhafaza ederek,Erzurumun  Kültür ve san'at hayatına ışık olmuştur…Derneğin kuruluşundan günümüze kadar olan Müzik çalışmalarına geçmeden önce, Cumhuriyet öncesi  ve l933 yılında bir kanunla açılan halk evlerinin Erzurum'daki Müzik çalışmalarını,1951 yılında halk evlerinin kapatılmasından sonra oluşan müzik faaliyetlerini anlatmaya çalışacağız…

          Osmanlı döneminden günümüze kadar Erzurum daima âşık yatağı olmuş, âşıklar töreleri ve yaşayış uslupları ile âşık kahvelerinde toplanıp,sazları ve sözleri ile çeşitli öğütler vermiş,iyilik,mertlik,yiğitlik ve Türk Milletinin üstün vasıflarını telkin etmişlerdir.Tekke şairleri ise zaman zaman dini ve tasavvufi hikmetlerini tertiplenen sohbetlerde ve zikir meclislerinde dile getirmişlerdir.  Geçmiş yıllarda yaşayan hafızların,imam-hatip görevleri yanında musikişinaslığı ve bestekârlık yönleri de vardı. İşte bunlardan biri de Erzurum musiki hayatında önemli yer işgal eden (1873 ila 1931) yılları arasında yaşamış Lâla Paşa Camii İmamı "Hafız Hacı Hamit Efendi" dir. Yapılan araştırmalar ve Emekli Vali Vefik Kitapçıgil'in (Hacı Hamdi Efendi'nin oğlu) ifadelerine göre; 1920'li yıllarda babası arkadaşlarıyla kendi evlerinde toplanır, Gazeller, İlâhiler, İbrahimiyeler tatyanlar  ve Müstezatlar okurlardı. Bu arada genç hafızlar makam ve usuller öğrenip kendilerini yetiştirirlerdi.

          Hacı Hamit Efendi zaman zaman Erzurum'da sesleri güzel olan Hafızları eski evlerdeki oturma odalarında toplayarak tekke ve tasavvuf müziğini ahenkle icra ettirmiştir. İşte Erzurum'daki Türk Musikisi çalışmalarına baktığımızda Hasan kaleli Hacı Abdurrahman Efendi'nin büyük oğlu Hafız Ali Rıza Efendi ile küçük oğlu Hafız Faruk Kaleliyi bu toplulukların içinde buluyoruz.

-1-

          Hacı Hamit Efendi'nin vefatından sonra Erzurum'daki Türk  Müziği faaliyetleri Hafız Ali Rıza Kaleli ve kardeşi Faruk Kalelinin önderliğinde 1939 yılına kadar devam eder.
Hafız Ali Rıza Kaleli o tarihteki Erzurum Müftüsü  Solak Zade Sadık Efendinin ilgisi ve teşvikiyle Tapu Dairesindeki memuriyeti yanında Lâla Paşa Cami'nde ramazan aylarında hatim okur, müezzinlik yapardı ve hafızların musiki yönünden yetişmesine büyük katkıda bulunurdu.1939 yılında Telgrafcı Galip Bey,Hafız Öğretmen Faruk Kaleli,kardeşi Ali Rıza Kaleli,Hafız öğretmen Ömer (Duygun) Bey musiki çalışmalarının sistemli yürütülebilmesi için bugünkü konservatuar anlamında  "Erzurum Musiki Birliğini" oluştururlar ama, fazla muvaffak olamazlar.

    

          1940 yılında,Erzurum Halk Evinin yeni binasına taşınmasından sonra  musiki çalışmaları disiplinli olarak yürütülmek üzere,Halk müziği korosu ve Klasik Türk Müziği korosu kurulması çalışmalarına başlanmıştır.

          O yıllarda Halk evi kadrosu belirli şahsılardan oluşan bir kadrodur,bu nedenle aynı elemanlar hemen hemen bütün kollarda görev almıştırlar.Ayrıca Erzurum'da ud,cümbüş çalabilen hanımların ve bayan öğretmenlerinde bu topluluğa katıldığını görmekteyiz.Klasik Türk Müziği topluluğunda Enver Özkan(keman), Esat Çelik(tef), Kadir Oğuz(keman), Muharrem Ökten(saksafon), Sıdıka Ökten(cümbüş), Saadet Dürger(ud), Mukime Çelik(ud), Kazım Koparel(ud) sazları ile; İhsan Ünüvar, Faruk Kaleli, Sadettin Akatay, ve İhsan Coşkun Atılcan ise sesleriyle yer almışlardır.O yıllarda Halk Evi Başkanlığını yapan Eğitimci Murat Uraz, Halk Evi bünyesinde bir Halk Müziği Korosu kurulması görevini Faruk Kaleli'ye vermiştir. Faruk Kaleli o tarihlerde kurulan Türk Sanat Müziği Korosundaki solist görevi yanında Türk Halk Müziği Korosunda 1947 yılına kadar başarı ile şeflik hizmetini  yürütmüş, derlemiş olduğu Erzurum Türkülerini Muzaffer Sarısözen'e vererek hem Ankara'daki konservatuara, hem de radyoda ses bantlarına kaydını sağlamıştır. Bu şekilde ilk kaynak kişi olarak Erzurum Türkülerinin Radyo repertuarına girişi ve sanatçılara icra imkanı sağlaması bu şekilde olmuştur. Yine aynı tarihlerde Erzurum İş Ocağı Müdürü Albay Kerami Demiroğlu'nun himayesinde (daha önceden Albay İhsan Yavuzer tarafında kurulan "Erzurum Gücü " spor kulübünün spor ve folklor faaliyetleri yanı sıra) müzik kolu oluşturulmuştur. Müzik kolunda, o zaman İş Ocağı'nda tornacı olan Seyfettin Sığmaz (klarnet), Sabahattin Solakoğlu (bağlama), Mehmet Çavuş (tef) sazları ile katılmışlar.

 

          Aynı topluluğa ek olarak Emekli Ast. Subay Muhaerrem Ökten'i bando şefi, Kars'tan kornet çalan iki müzisyeni iş ocağına işçi olarak alıp bando takımının kurulmasını Albay Keramettin Bey sağlamış, yapılan çalışmalar sonucunda 19 Mayıs 1945 günü Halk Konseri vermeyi başarmıştır.

          Seyfettin Sığmaz Bando şefi Muharrem Ökten'den nota ve nazariyat hususunda büyük ölçüde faydalanmıştır. Seyfettin Sığmaz'ın Halk Evi Bar Ekibi ile birlikte yaptığı Venedik seyahatinde Türk Folklor Ekiplerinin sorumlusu Ankara Radyosu Yurttan Sesler Şefi Muzaffer Sarısözen, Türkiye'ye döndükten sonra Seyfettin Sığmaz'ı ikna ederek Ankara Radyosu'na alınmasını sağlar.

          Seyfettin Sığmaz'ın Ankara'ya gitmesinden sonra Erzurum'daki Türk Müziği Topluluğunu bir süre Kemani Sadık Tokyay'ın çalıştırdığı ve Şair Sadettin Akatay'ın toplulukta solist olarak görev yaptığı, Kemani Haydar Telhüner'in de aynı topluluk içerisinde yer aldığı anlatılmaktadır.

 

          Halk Evlerinin kapatılmasından sonra, Erzurum'da gençliğin büyük bir kısmı spor klüplerine yönelirler. O tarihlerde Palandöken, Dağcılık ve 12 Mart spor klüpleri arasında büyük bir rekabetin olduğu görülmektedir. Ancak; Folklor, Tiyatro, Müzik gibi sanat kollarında beceri olanların çoğu Palandöken Kulübünde toplanmıştır. 1955 yılına kadar musiki çalışmaları palandöken kulübünün himayesinde devam eder.

          Halk Oyunları Derneği'nin ilk kuruluşunda Türk Halk Müziği kolunda İhsan Coşkun Atılcan yönetiminde Suat Işıklı, Osman Mavioğlu, Hasbettin Altınok, Zeki Orhon, Nizamettin Deryalı ve Nuri Güraksın gibi müzisyenler yer alarak ilk topluluk faaliyetlerine başlamışlar, sonradan topluluğun başına şef olarak Hulisi Seven getirilmiştir.

 

          O yıl (1955) Erzurum Halk Oyunları ve Halk Türküleri Derneğinin kuruluşu sonrasında ilk Türk Sanat Müziği Topluluğu Sanat Okulunda öğretmenliğe tayin olunan  İsmet Daniş tarafından kuruldu.

 

          Erzurum'da bireysel olarak müzik çalışmaları yapan gerek okuyucular,gerekse enstürman çalan müzik severler Halk Oyunları Derneğinin Aşağı Mumcu Caddesindeki binasının ikinci katında toplanıp,toplu icralar yapmaya başladı. Toplulukta  Türk Sanat Müziğinin klasik eserleri yanında türkü formunda eserlerde geçiliyordu. Topluluğa bir yandan nota yazısı ve bir yandan da nazariyat dersleri verilerek daha çok kulağa dayanan pratik çalışmalar yaptırılıyordu…

          1958 yılında Diyarbakır'lı Celal Güzelses 12 Mart Erzurum kurtuluş şenliklerine katılmak üzere Erzuruma geldiğinde saray sinemasında kendisi cümbüş çalmış merhum Suat Işıklı'da klarneti ile ona eşlik etmiştir.Celal Güzelses o tarihte Diyarbakır Ulu Camii'nin müezzinidir.Erzurum Müftüsü rahmetli Sadık Solakoğlunu ziyaret eder,13 Mart 1958 günü Lala Paşa Camii'nde Şehitlerin ruhuna itaf edilmek üzere bir mevlit okuyacağını söyler, Erzurum müftüsü kabul eder,13 Mart Günü Öğle Namazına Mütakip Hırtızlı Hafiz ve Yusuf Hafızla birlikte Mevlit okur.

          1961 yılında kısa dalgadan Erzurum Radyosu'nun, Erzurumlu Cemal Gürsel Paşa'nın emriyle faaliyete geçmesi Erzurum'daki müzik topluluklarına yeni bir imkan sağlandı.

 

          1961 yılında Radyo Müdürü Abdurrahman Ayhan ve Müzik şefi Fikret Karahan'ın denetim ve himayelerinde 1 Şubat 1961 tarihinde "DOĞUDAN  SESLER  KOROSU" adı altında Radyoda Türk Halk Müziği yayınına başlanmıştır.

 

          Yine o yıllarda Türk Sanat Müziği çalışmaları İsmet Daniş'in Erzurum'dan tayin edilmesinden sonra bir süre Metin Çakıcı tarafından yürütülmeye çalışıldı.

 

          Sonradan topluluk çalışmaları  Ankara Radyosundan Erzurum'a tayin edilen Keman sanatçısı ve Erzurum Radyosu müzik şefi Fikret Karahan tarafından  yürütüldü.

 

          Bu çalışmalarda Türk Halk Müziği ile sanat hayatına başlayan bazı müzisyenler kendilerini Türk Sanat Müziğinin içinde bulmuşlardır. Bir süre sonra Erzurum Radyosuna, Ankara Radyosundan geçici bir süre için gönderilen Erzurumlu Bestekâr Seyfettin Sığmaz Türk Sanat Müziği çalışmalarına katkıda bulunmuştur.

 

          1960-1964 yılları arasında öğrencilik, askerlik veya memuriyet hizmetleri dolayısıyla Erzurum'da bulunan Kenan YOMRALI, Necmi PİŞKİN, Erol SAYAN, Yusuf YILDIRIM, Yaşar ÖZEL ve Yılmaz PAKALINLAR gibi müzisyenler de Erzurum'daki Türk Sanat Müziği çalışmalarına katkıda bulunmuşlardır. Necmi PİŞKİN'in  solist olarak, Kenan YOMRALI'nın (Ud), Yılmaz PAKALINLAR (Tanbur), Yücel GÜRSOY (Ud) ve Yusuf YILDIRIM (Keman)'nın sazlarıyla katıldığı bir kaç solo programla TRT Erzurum Radyosundaki Türk Sanat Müziği yayını da başlamış oldu.

          Türk Musikisine gerekli önemin verilmesinin bilincine varan müzisyenler tarafından işin önemi iyice kavranmış ve İsmet DANIŞ, Fikret KARAHAN, Seyfettin SIĞMAZ ve Haydar TELHÜNER'in birikimleri Erzurumlu müzik dostlarına, sanat severlere aktarılmış, aynı zamanda TRT Erzurum Radyosundaki Türk Sanat Müziği Programlarında üretilecek müzik programları için filizlenmeyi sağlamıştır.

 

          1960'lı yıllarda "TRT Erzurum Radyosu" İstasyon caddesindeki şu anda Toprak Mahsulleri Ofisi Bölge Müdürlüğünün bulunduğu binanın iki küçük odasında yayın yapmaktaydı. Türk Halk Müziği Korosu tümü ile stüdyoya sığmadığından,topluluk elemanları münavebele ile yayına alınır ve kendilerine kaşe ücreti ödenirdi. TRT Erzurum Radyosu Türk Halk Müziği topluluğunun ilk teşekkülü 1962 yıllarına dayanmaktadır. O tarihlerde Halk Oyunları ve Halk Türküleri Turizm Derneğinin Halk Müziği korosu  Radyoda haftada bir yaptığı "Doğudan Sesler" isimli toplu müzik programında görevli ses ve saz sanatçılarının  büyük bir kısmı Radyo THM korosunun kuruluşunda da görev almışlardır. Koronun şefliğini Hulusi SEVEN yapıyordu. Sonradan bir süre Seyfettin Sığmaz da koro şefliği yapmıştır.

 

          1966 yılında Halk Eğitim Merkezi'nde de Raci Alkır'ın ve Sonradan Fikret Tosuner'in yönettiği koro ile dernek korosu o zamanki TRT Erzurum Radyosu Müdürü Ergun Aymergen tarafından birleştirilmiş birlikte radyo emisyonlarına katılmaları sağlamıştır. 1962-1968 yılları arasında kaşeli olarak çalıştırılan sanatçılardan oluşan koro, sistemli bir çalışmaya ve periyodik yayınlarına asıl 1968 yılından sonra başlamıştır. Açılan sınav sonucunda başarılı olan topluluk elemanlarından oluşan koro 1968-1970 yılları arasında Ankara Radyosundan gelen Mustafa Geceyatmaz ve bilahare Ali Can tarafından yönetilmiş ayrıca koroya  nota-nazariyat ve repertuar çalışması yaptırılmıştır.

          Halk Oyunları ve Halk Türküleri  Turizm Derneğinde yetişipte,  1961-1970 Yılları arasında  THM Topluğunda görev yapan  elemanlar şunlardır;

 

Okuyucular :

Raci Alkır, Mükerrem Kemertaş, Lütfi Ortakale, Gündüz Gözümoğlu, Mete Çelenk Fuat Durular, Mehmet Çalmaşır , Remzi Dane, Zeki Süzergil, Ekrem Çakıllı,Metin Solmaz, Rahmi Daharlı-Tülay Çer -Sebahat Avşar-Nazire Sezer, Necla Çelenk, Gülümser Gözüm, Ferit Kuşlu, Muharrem Akkuş, Metin Solmaz, Mete Çelenk, İhsan Eğilmez, Turan Seder, Betül Dövenler, Avni Bitlisli, Süheyla Bingöl, İhsan Eğilmez, Yaşar Köknar, Nizamettin Şamasör, Selami Dericioğlu,  Cevat Sağıroğlu, Nizamettin Zirek, Muvahit Sallabaş, Nevin Sezer, Samet Dalmış, Ayla Bayraktar, Sıtkı Aydın, Dursun Üvez, Fikret Tosuner, Safinur Soygun, Talat Sancı, Lütfü Uğurlu, Nizamettin Şamasör, Osman Zirek, İhsan Ayaşlı, Caner Fırat

 

Saz  Çalanlar:

Suat Işıklı, Muammer Özkavcı, Osman Mavioğlu, Cahit Uzun, Cengiz Çelenk, Metin Gülebenzer,Talat Baydar, Ayhan Seratlı, Turan Modoğlu, İlhami Kamber, Nuri Güraksın, Arif Sağ, Muzaffer Yöndem, Sebahattin Akdağcık, Kenan Muharremoğlu, Tandoğan Taş, Halil İbrahimhakkıoğlu, Nevzat Bayram, Muhlis Dal, Hasan Kınık, Nihat Işıklı, Kıyasettin Temelli, Kadir Baykal, Hatay Güner, Zekai Arın, Şefik Güven, Necdet Çağlar, Sıddık Sayal

          1971 yılında ise Talip Özkan Üçay ve Kemal  Karasüleymanoğlu' nun ise bir ay yönetiminde  çalışmalarını sürdüren topluluk,1971 yılının son aylarında gerçek hüviyetini kazanmış yeniden yapılan denetleme  sınavı sonucunda topluluk elemanları kadrolu olarak  sözleşme ile çalıştırılmaya başlanmıştır.

          Dernek THM korosundan yetişip, 1971 yılında açılan sınavı kazanıp radyoda sözleşmeli olarak göreve başlayanlar;  

Şef:Suat Işıklı

Ses Sanatçıları:
Mükerrem Kemertaş
Gündüz Gözümoğlu
Muharrem Akkuş
Raci Alkur
Mehmet Çalmaşır
Zeki Süzergil
Lütfi Ortakale
Ekrem Çakıllı
Fuat Durular
Metin Solmaz
Remzi Dane

Saz Sanatçıları :
Muammer Özkavcı                  Bağlama
Fuat Lehimler                         Bağlama
Metin Gülebenzer                    Bağlama
Cengiz Çelenk                         Divan
İlhami Kamber                        Divan
Cahit Uzun                             Bağlama
Turan Modoğlu                       Bağlama
Ayhan Seratlı                          Bağlama
Suat Işıklı                               Klarnet-Mey
Muzaffer Yöndem                    Kaval-Mey

          Aynı yıl Ateş Köyoğlu da koronun nazariyat-nota ve repertuar çalışmalarına büyük katkıda bulunmuştur. Mey sanatçısı Suat Işıklı  sınav sonucunda topluluk şefliğine getirilmiştir.

          Merhum suat ışıklı Radyodaki görevi yanında Dernek bünyesinde 1976 yılında teşekkül eden elli kişilik  amatör THM topluluğunun çalışmalarını yönetmiş,.Metin Gülebenzer ise  bağlama gurubuna hocalık yapmıştır.

 

          1978-1983 yılları arasında ise topluluğu  merhum Betül Dövenler yönetmişlerdir.1982 yılında TRT Erzurum Radyosunda açılan sınav sonucunda dernek elemanlarından Raci ALCAN.Okyay Kösegil,Selami Kelkil,Fahri ve Gani Koçoğlu saz sanatçısı,  Ragıp TOPÇU ve Meryem Şenocak ise ses sanatçısı olarak THM Topluluğuna kadrolu olarak katılmaya hak kazanmışlardır. 1983 yılında Derneğin hazırlamış olduğu kurtuluş şenliklerinde konser vermek üzere kızlar,erkekler ve çocuklar gurubu olarak seksen kişilik koronun hazırlanmasıda büyük gayret gösteren merhum Betül Dövenler'in hizmetleri her zaman saygıyla anılmaktadır .





          1985 yılından sonra Radyo Gençlik korosu için ilk çalışmaları Halk Oyunları ve Halk Türküleri  Derneği' bünyesinde kurmuş olduğu çocuk korosu ile başlatan ve  genç yaşta vefat eden merhum Ragıp Topçu ile merhum mey sanatçısı Selami Kelkil'in hizmet ve gayretleri her zaman takdirle  anılmaktadır.

 

          Ragıp Topçu'nun vefatıdan sonra dernekteki Türk Halk Müziği çalışmaları Raci Alcan,Mustafa Sümbüllü.Faruk Demirağ tarafından büyük gayretlerle devam ettirilmiş olup halen halk müziği hizmetleri Murat İnanıcı tarafından  yürütülmektedir…

          Dernek bünyesinde faaliyet gösteren Türk Halk Müziği çalışmalarına ek olarak1975 yılında dernek başkanı merhum Sebahatin Bulut'un büyük gayret ve destekleri ile Kemani Bestekâr Zeki Erdal'ın yönetiminde Türk Sanat Müziği topluluğu  çalışmalarına başlamıştır .

SESLER
M.Zeki Kurnuç
Erol Armutlu
Muammer Yıldırım
Hüseyin Pir
Tamer Erdal
Kurulhan Baltacıoğlu
Kemal Gönen
Zakir Limon
Feridun Özaltın
Yüksel Özdemir
Gülseren Nufer
Suna Nam
Nurten Demiröz
Sebahat Aksu
Necmettin Mandacı

SAZLAR
Vuslat Sanal             Ud
A. Şahin Ak              Ud
Doğan Ünal              Ud
Şener Erdal               Ud
Dr.N.Kemal Akar       Kanun
Besim Çağlı              Keman
Bünyamin Lokmacı    Tanbur
Fevzi Gürtunca          Ney
Selami Kelkil            Ritim

1976 yılında topluluğa yeni katılan elemanlar;

Sesler:
Sıtkı Sahil
Abdulhamit Çakmut
İsmail Taş
Sadık Çelenk
Abdullah Ağırbaş
Haluk Kutur
Celalettin Payzat
Sümer Akyol
Muammer Yıldırım

Sazlar:
Sefa Yelden                            Ney
Necati Samancı                       Tanbur
Yücel Gürsoy                          Ud
Necati Arıcı                             Kanun
Abubekir Karaaslan                  Ney
Mehmet Denden                      Keman
A. Turan Özgüneş                   Keman
Akif Ciğerli                             Keman
Osman Şener                          Ney

            12 Mart 1976 tarihinde Derneğin hazırlamış olduğu Erzurum'un kurtuluş şenlikleri dolayısıyla verilen konser halkın büyük takdirini kazanmıştır.

           1977 yılında verilen konser sonucunda koro  daha da güçlenerek Erzurum halkına Türk musikisi sevgisini yaşatmaya bilahare radyoda profesyonel anlamda kurulacak koronun temel taşlarının yerleşmesine vesile olmuştur. Hiç şüphesiz bu çalışmalarda en büyük pay  1979 yılında Erzurum'dan ayrıldıktan sonra 1980 yılında Yalova'da vefat eden merhum Zeki Erdal'ın olup, gayretlerini her zaman saygı ile anıyoruz.Zeki ERDAL'dan sonra TSM topluluğu çalışmalarını yöneten merhum Kıyasettin TEMelli'nin,THM Korosu Şefi merhum Fuat LEHİMLer'in , dernek kuruluşundan ölüm tarihi olan ll.3.2008 tarihine kadar  merhum Suat IŞIKLI'nın kaynak kişi ve derlemeci özelliğini,topluluk yöneticisi olarak hizmetlerini takdirle ve şükranla anmaktayız…

 

02 MART 2006 tarihinde vefat eden ve kendisinin ifadesi ile hiçbir karşılık beklemeden yukarıda açıklamaya çalıştığım tüm bu faliyetlerde daima yol gösterici, yapıcı, üretici gayretlerinden ve Erzurum da ki Türk Müziği çalışmalarına olan katkılarından dolayı merhum Sebahattin Bulut'a ne kadar teşekkür etsek azdır.Kendisini rahmetle  anıyoruz…

Duyurular

20-11-2010 - Ziyaretçi Defteri



23-04-2010 - Yayınlanacak Yazılar




Sizin İçin Seçtiklerimiz

 

Erzurum ve Türk Musikisi


Sizden Gelenler
Erzurum'a Hasret

İbrahim paşa mah. Taşambarlar alt sokak. No:7
Telefon : (0442) 213 74 74

Tasarım : www.e-erzurum.net